Studnia chłonna na glinie – czy to może się udać?

Studnia chłonna na gliniastym gruncie to rozwiązanie, które niesie ze sobą spore ryzyko niepowodzenia. Gliniane podłoże słabo przepuszcza wodę, przez co studnia najczęściej nie spełnia oczekiwań. Są jednak sposoby, by zwiększyć szansę na jej skuteczne działanie.

Czym jest studnia chłonna i jakie ma zastosowanie na działce?

Studnia chłonna to instalacja służąca do odprowadzania wód opadowych lub oczyszczonych ścieków bytowych w głąb gruntu, wykorzystująca zdolność terenu do infiltracji. Jej podstawowym zadaniem jest zapobieganie zaleganiu wody na działce poprzez rozpraszanie jej w głębszych warstwach ziemi. Konstrukcja studni zwykle opiera się na betonowym lub tworzywowym cylindrze z perforowanymi ścianami umożliwiającymi rozproszenie wody dookoła.

Na działkach jednorodzinnych studnię chłonną stosuje się przede wszystkim do zagospodarowania wody z rynien, drenaży opaskowych czy przydomowych oczyszczalni ścieków. Rozwiązanie to staje się niezbędne tam, gdzie nie ma kanalizacji deszczowej lub dostęp do niej jest niemożliwy. Kluczowe znaczenie dla skuteczności studni chłonnej ma przepuszczalność gruntu – najlepiej sprawdza się ona na terenach piaszczystych lub żwirowych, gdzie infiltracja jest szybka i nie powoduje podtopień.

Ważnym aspektem przy planowaniu takiego rozwiązania jest rozmieszczenie w terenie. Studnia chłonna powinna być zlokalizowana z dala od fundamentów budynków (zwykle minimum 5 m), granic działki, studni czerpanych na wodę pitną oraz drzew o rozbudowanym systemie korzeniowym. Dzięki temu minimalizuje się ryzyko podmywania konstrukcji oraz niekontrolowanego rozprzestrzeniania się wody.

Czy studnia chłonna sprawdza się na glinie?

Studnia chłonna na glebie gliniastej w większości przypadków nie spełnia swojej roli skutecznie. Główną przyczyną jest bardzo niska przepuszczalność gliny – według badań jej współczynnik filtracji często mieści się w przedziale 10^-9 do 10^-7 m/s, co praktycznie uniemożliwia szybkie odprowadzenie wody do gruntu. W efekcie nawet przy starannie zaprojektowanej studni chłonnej napływająca woda może długo zalegać w studni lub wokół niej, prowadząc do powstawania zastoin, a nawet podtopień.

Efektywność działania studni chłonnej na glinie w porównaniu do innych rodzajów gleb można zobaczyć w poniższej tabeli:

Jak wynika z powyższego zestawienia, glina jest jednym z najmniej sprzyjających gruntów dla funkcjonowania studni chłonnej. Studnie montowane na tego typu podłożu niezwykle rzadko działają prawidłowo bez dodatkowych, zaawansowanych rozwiązań zwiększających przepuszczalność terenu.

Dlaczego glina utrudnia działanie studni chłonnej?

Glina utrudnia działanie studni chłonnej, ponieważ charakteryzuje się bardzo niską przepuszczalnością wody – współczynnik filtracji dla gliny może wynosić nawet poniżej 0,1 m/dobę, podczas gdy dla piasków to zwykle kilka–kilkadziesiąt m/dobę. Taka struktura powoduje, że woda nie może swobodnie przesączać się przez grunt i rozpraszać wokół studni, co prowadzi do powstawania zastoin i przepełnienia zbiornika.

Kolejnym problemem jest obecność bardzo drobnych cząstek mineralnych, które wypełniają nawet najmniejsze pory, skutecznie blokując przepływ wody i uniemożliwiając jej szybkie wsiąkanie po deszczu czy roztopach. Dodatkowo glina często ulega pęcznieniu oraz sezonowym zmianom objętości pod wpływem wilgoci, co może prowadzić do deformacji instalacji oraz okresowego zamykania mikroprzepływów w gruncie.

W praktyce oznacza to, że studnia chłonna umiejscowiona w gliniastym gruncie bardzo szybko przestaje pełnić swoją rolę magazynowania i rozpraszania nadmiaru wody opadowej – jej efektywność drastycznie spada w porównaniu do podobnych rozwiązań na glebach piaszczystych lub żwirowych. Z tego powodu inwestycja w tego typu system w warunkach obecności gliny bardzo często okazuje się nieopłacalna lub wymaga dodatków drenażowych, które jednak nie zawsze przynoszą oczekiwane rezultaty.

Jakie są alternatywne rozwiązania dla odprowadzania wody na gliniastej ziemi?

Alternatywą dla klasycznej studni chłonnej na gliniastych gruntach jest system drenażu opaskowego, polegający na układaniu perforowanych rur drenarskich poniżej poziomu gruntu. Rury te odprowadzają wodę na większą odległość, ograniczając ryzyko jej stagnacji w jednym miejscu i zapewniając efektywniejszy odpływ nawet przy słabej przepuszczalności gruntu.

Można również zastosować zbiorniki retencyjne, które gromadzą nadmiar wody opadowej i stopniowo ją uwalniają, np. do kanalizacji deszczowej, lub wykorzystywać zgromadzoną wodę do podlewania ogrodu. Przy dużych powierzchniach zadaszonych dobrze sprawdzają się muldy chłonne – płytkie zagłębienia obsadzone roślinami wodnolubnymi, które poprawiają lokalny mikrodrenaż, przyspieszają parowanie oraz zwiększają infiltrację.

Nieoczywistym, lecz skutecznym rozwiązaniem pozostają studnie rozsączające z gotowych kręgów lub skrzynek rozsączających, które można łączyć w moduły i rozbudowywać w zależności od ilości odprowadzanej wody. Elementy te są często wyposażone w system filtracji chroniący przed zamuleniem rurowych kanałów i przelewów – szczególnie istotny na terenach o wysokiej zawartości frakcji ilastych i pyłowych. W takich warunkach nierzadko stosuje się także geowłókniny, które wydłużają żywotność całej instalacji poprzez zatrzymywanie drobnych zanieczyszczeń.

Co zrobić, aby poprawić skuteczność studni chłonnej na glinie?

Aby poprawić skuteczność studni chłonnej na gliniastym podłożu, należy przede wszystkim maksymalnie zwiększyć powierzchnię infiltracji. Jednym z najskuteczniejszych rozwiązań pozostaje rozbudowanie studni o drenaż rozsączający, czyli otoczenie jej systemem rur drenarskich z otworami, ułożonych w warstwie przepuszczalnego materiału, na przykład żwiru lub tłucznia. Wykorzystanie takich materiałów tworzy bufor, który umożliwia wodzie obejście słabo przepuszczalnej warstwy gliny i zwiększa zasięg wsiąkania. Pomocne jest także umieszczenie studni w wykopie wyłożonym geowłókniną, która zapobiega zamulaniu się systemu.

Głębokość posadowienia studni powinna być dobrana tak, aby dolna część jej drenażu trafiła w możliwie najbardziej przepuszczalną warstwę gruntu, nawet jeśli trzeba się przebić kilkadziesiąt centymetrów pod warstwę gliny. Minimalna zalecana głębokość to 1,5–2 metry, jednak w praktyce konieczne bywa wykonanie odwiertu aż do pierwszych piasków i żwirów, które sprzyjają wsiąkaniu. Warto również stosować piasek stabilizujący do obsypki wokół studni – poprawia to przepływ wody wokół konstrukcji i zapobiega powstawaniu „korka” glinianego otaczającego studnię.

Regularna konserwacja przekłada się na prawidłowe działanie studni – minimum raz w roku należy sprawdzać drożność otworów drenażowych i usuwać ewentualne namuły oraz korzenie. Istotne jest także unikanie lokalizacji studni w miejscach, gdzie występuje podsiąkanie wód gruntowych, co może pogarszać skuteczność wsiąkania. Dzięki tym działaniom możliwe jest znaczne zwiększenie efektywności studni chłonnej nawet w trudnych, gliniastych warunkach.

Kiedy warto zrezygnować ze studni chłonnej na gliniastym podłożu?

Ze zrezygnowaniem ze studni chłonnej na gliniastym podłożu trzeba się liczyć, gdy przepuszczalność gruntu jest zbyt niska, by umożliwić rozsączanie wody. Według badań geotechnicznych glina ciężka, o przepuszczalności poniżej 10⁻⁹ m/s, praktycznie nie przyjmuje wody w tempie, które pozwalałoby na skuteczne działanie takiego rozwiązania, co grozi stagnacją i zalaniem działki.

Najważniejszym sygnałem do odstąpienia od budowy studni chłonnej są wysokie i długotrwale utrzymujące się poziomy wód gruntowych, które znacząco ograniczają zdolność gruntu do wchłaniania dodatkowego napływu wody. Również na obszarach, gdzie już występują lokalne podtopienia po intensywnych opadach, inwestycja w studnię chłonną na glinie prowadzi zwykle do pogorszenia problemów z odwodnieniem działki.

Należy rozważyć inne rozwiązania także wtedy, gdy analiza gruntu wykaże obecność warstw gliny o miąższości większej niż 2 metry na głębokości studni chłonnej, zwłaszcza bez występowania piasków lub żwirów poniżej — w takich warunkach nie ma szans na skuteczne rozsączanie. W praktyce, jeśli po wykonaniu prób napełniania wykopu studni woda pozostaje nieruszona przez ponad 24 godziny, to znak, by szukać innych sposobów na odprowadzenie wód opadowych i roztopowych.